چيزى مىگيرند و صورت شرعى بدان مىدهند و قضيه را متوقف مىكنند ، و بدين‌سان حق مردم ضايع مىشود ، اما اگر خود طرفين دعوى حاضر شوند بىآنكه وكيلى داشته باشند حقيقت از لابلاى سخنانشان به زودى آشكار مىشود . وكيل نگرفتن در روزگار ما بهتر از توكيل است مگر اينكه طرف دعوى زنى پوشيده ( غير مكشفه ) يا بچه باشد كه حاكم بايد براى آنان وكيل برگمارد . گواهان و شروط آنان اهميت گواهى در قرآن مجيد و در اخبارى كه از رسول خدا و صحابه روايت شده مشروحا آمده است . خداوند شهادت را بالاترين مقام قرار داده و آن را به خود نسبت داده و فرشتگان و بزرگوارترين آفريدگان را بدان گرامى كرده است ، چنان كه فرمود : « اى پيغمبر ، خداوند به آنچه بر تو نازل كرده گواه است و آن را به علم خود فرود آورده و فرشتگان نيز گواه‌اند و شهادت خداوند بسنده است . » « 1 » و نيز فرمود : « چگونه است آن زمان ( روز رستاخيز ) كه براى هر امتى شاهدى مىآوريم ، و ترا بر اينان ( مسلمانان ) گواه مىنهيم . » « 2 » بدين‌سان براى هر امتى شاهدى نهاد و آن را برترين منزلت ساخت . و نيز خداوند روا نداشت كه گواهى فاسق پذيرفته شود و عدل را شرط آن نهاد ، چنان كه فرمود : « و دو تن صاحب عدل را گواه بگيريد . » « 3 » و نيز فرمود : « اگر اين نبود كه خداوند مردمان را به وسيلهء يكديگر دفع مىكند ، زمين

--> ( 1 ) - قال تعالى : « لكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْكَ ، أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَ الْمَلائِكَةُ يَشْهَدُونَ وَ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً » . ( قرآن سورهء 4 « نساء » آيهء 166 ) . ( 2 ) - و قال تعالى : « فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً » ( قرآن سورهء 4 « نساء » آيهء 41 ) . ( 3 ) - قوله تعالى : « وَ أَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ » . ( قرآن سورهء 65 « طلاق » آيهء 2 ) .